เมื่อจังหวะการพูดเปลี่ยนไป สมองกำลังบอกอะไรเรา?

การพูดในชีวิตประจำวันอาจสะท้อนมากกว่าการสื่อสาร

คุณเคยสังเกตตัวเองหรือคนใกล้ตัวเวลาพูดคุยในชีวิตประจำวันไหม บางครั้งเราอาจหยุดนึกคำ หรือพูดเอื้อนคำว่า “เอ่อ...” หรือ “อืม...” แทรกเข้ามาในประโยค รูปแบบการพูดตามธรรมชาติเหล่านี้อาจไม่ได้เป็นเพียงนิสัยติดปาก แต่ยังเป็นหนึ่งในข้อมูลที่สามารถนำมาศึกษาร่วมกับการทำงานของสมอง โดยเฉพาะระบบการบริหารจัดการความคิดระดับสูง หรือ Executive Function

ระบบการบริหารจัดการความคิด (Executive Function) คือกลุ่มกระบวนการทางความคิดที่ช่วยให้เราสามารถวางแผน จดจำข้อมูลในระยะสั้น ควบคุมสิ่งรบกวน และปรับเปลี่ยนความสนใจตามสถานการณ์ต่างๆ เมื่ออายุเพิ่มขึ้น การทำงานด้านความคิดบางส่วนอาจเกิดการเปลี่ยนแปลงได้ตามธรรมชาติ การใส่ใจและสังเกตความเปลี่ยนแปลงจึงเป็นส่วนหนึ่งของการดูแลสุขภาพสมองในระยะยาว

ทำไมจังหวะการพูดถึงเกี่ยวข้องกับระบบความคิดของสมอง

การพูดคุยอย่างเป็นธรรมชาติในชีวิตประจำวันต้องอาศัยการทำงานประสานกันของสมองหลายส่วน ทั้งการค้นหาคำศัพท์ การเรียบเรียงประโยค และการจัดลำดับความคิด งานวิจัยพบว่า “จังหวะเวลาในการพูด” (Speech Timing) อาจมีความสัมพันธ์กับความแตกต่างด้านการทำงานของระบบบริหารจัดการความคิดในแต่ละบุคคล

• ช่วงเวลาหยุดพูด (Pauses): การหยุดนึกคำเป็นระยะเวลาสั้นๆ หรือใช้เวลานานขึ้นก่อนพูดต่อ
• คำเอื้อนแทรก (Filled Pauses): การใช้คำอย่าง “เอ่อ” หรือ “อืม” ระหว่างที่กำลังคิดหรือค้นหาคำที่ต้องการสื่อ
• ความเร็วในการประมวลผล: ความเร็วของการพูดและการเรียบเรียงประโยค ซึ่งอาจสัมพันธ์กับกระบวนการคิด และการปรับเปลี่ยนความสนใจ

ข้อดีของการศึกษารูปแบบการพูดคือ เป็นพฤติกรรมที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติในชีวิตประจำวัน และสามารถใช้ติดตามความเปลี่ยนแปลงของรูปแบบการสื่อสารในช่วงเวลาต่างๆ ได้ โดยไม่ต้องอาศัยรูปแบบการทดสอบซ้ำแบบเดิมเพียงอย่างเดียว

จุดสังเกตที่พบได้ในชีวิตประจำวัน

หากต้องการใส่ใจการเปลี่ยนแปลงด้านการสื่อสารและกระบวนการคิดในเบื้องต้น สามารถสังเกตพฤติกรรมระหว่างการสนทนาได้จากจุดเหล่านี้

1. การค้นหาคำศัพท์ใช้เวลามากขึ้น: อาจมีอาการติดขัด นึกคำที่ต้องการใช้ไม่ค่อยออก หรือต้องใช้เวลามากขึ้นในการนึกคำ

2. จังหวะการพูดเปลี่ยนไป: ความเร็วในการพูดอาจช้าลง หรือมีการหยุดระหว่างประโยคมากขึ้นกว่าที่เคย

3. การสลับเรื่องสนทนาทำได้ช้าลง: เมื่อต้องเปลี่ยนหัวข้อสนทนาหรือตอบสนองต่อข้อมูลใหม่ๆ อาจต้องใช้เวลาในการคิดและเรียบเรียงคำตอบมากขึ้น

อย่างไรก็ตาม รูปแบบการพูดสามารถเปลี่ยนแปลงได้จากหลายปัจจัย จึงไม่ควรใช้ลักษณะใดลักษณะหนึ่งเพียงอย่างเดียวในการสรุปภาวะสุขภาพหรือความผิดปกติของสมอง

รู้จักความเสี่ยงเพิ่มเติมผ่านการตรวจ APOE Genotyping

นอกจากการสังเกตความเปลี่ยนแปลงในชีวิตประจำวันแล้ว การตรวจทางพันธุกรรมบางประเภทอาจเป็นอีกหนึ่งข้อมูลประกอบการประเมินสุขภาพในระยะยาว เช่น APOE Genotyping ซึ่งเป็นการตรวจความแปรผันของยีน APOE ที่มีการศึกษาถึงความสัมพันธ์กับความเสี่ยงของโรคอัลไซเมอร์ รวมถึงสุขภาพหัวใจและหลอดเลือด

สำหรับผู้ที่มีประวัติครอบครัวเกี่ยวกับโรคอัลไซเมอร์ ภาวะความจำเสื่อม หรือโรคหัวใจและหลอดเลือด อาจพิจารณาปรึกษาแพทย์เกี่ยวกับความเหมาะสมของการตรวจเพิ่มเติมได้

ที่ S-MART AWC Clinic Bangkok มีบริการตรวจ APOE Genotyping เพื่อใช้เป็นข้อมูลประกอบการประเมินความเสี่ยงรายบุคคล โดยผลตรวจควรได้รับการพิจารณาร่วมกับประวัติสุขภาพ ปัจจัยเสี่ยงอื่นๆ และการประเมินจากแพทย์ ทั้งนี้ผลทางพันธุกรรมเพียงอย่างเดียวไม่สามารถใช้ยืนยันว่าจะเกิดโรคในอนาคตได้

แนวทางการดูแลและส่งเสริมระบบบริหารจัดการสมอง

เพื่อส่งเสริมความคล่องตัวของกระบวนการคิดและสุขภาพสมองในแต่ละช่วงวัย สามารถดูแลตนเองได้ดังนี้

• ฝึกฝนการสื่อสารที่หลากหลาย: การเล่าเรื่อง การอธิบายภาพ หรือการพูดคุยแลกเปลี่ยนความคิดเห็นในประเด็นใหม่ๆ เป็นกิจกรรมที่ได้ใช้ทักษะการค้นหาคำศัพท์และเรียบเรียงความคิด
• ทำกิจกรรมที่ใช้ความยืดหยุ่นทางความคิด: เช่น การเล่นเกมฝึกสมอง การเรียนรู้ทักษะใหม่ หรือการอ่านหนังสือแล้วสรุปด้วยภาษาของตัวเอง
• ดูแลสุขภาพกายโดยรวม: การนอนหลับพักผ่อนอย่างเพียงพอ การออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ และการจัดการความเครียด เป็นส่วนหนึ่งของการส่งเสริมสุขภาพกายและสมองโดยรวม

การใส่ใจสังเกตจังหวะการพูดและความคล่องแคล่วในการสื่อสาร อาจช่วยให้เราเห็นความเปลี่ยนแปลงของตนเองในชีวิตประจำวัน และนำไปสู่การดูแลสุขภาพและปรับพฤติกรรมการใช้ชีวิตให้เหมาะสมมากขึ้น

หากพบความเปลี่ยนแปลงด้านการพูด ความจำ หรือกระบวนการคิดที่เกิดขึ้นต่อเนื่อง หรือส่งผลต่อการใช้ชีวิตประจำวัน ควรเข้ารับการประเมินจากแพทย์เพื่อพิจารณาสาเหตุอย่างเหมาะสม

บรรณานุกรม

Wei, H. T., Kulzhabayeva, D., Erceg, L., Rose, M. K., Spencer, K. A., Robin, J., Bialystok, E., & Meltzer, J. A. (2025). Natural speech analysis can reveal individual differences in executive function across the adult lifespan. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 68(12), 5708–5726. https://doi.org/10.1044/2025_JSLHR-24-00268