ทำไมผู้สูงอายุถึงไม่อยากตรวจสุขภาพ?

ทำไมผู้สูงอายุถึงไม่อยากตรวจสุขภาพ? พร้อม 7 กลุ่มรายการตรวจที่ควรรู้

เมื่อเข้าสู่วัยสูงอายุ ร่างกายจะค่อย ๆ เปลี่ยนแปลงไปตามวัย การดูแลสุขภาพอย่างสม่ำเสมอจึงเป็นสิ่งสำคัญ โดยเฉพาะการตรวจสุขภาพที่ช่วยประเมินภาวะสุขภาพและปัจจัยเสี่ยงต่าง ๆ เพื่อวางแผนดูแลร่างกายได้อย่างเหมาะสม

อย่างไรก็ตาม หลายครอบครัวอาจเคยพบว่าคุณพ่อคุณแม่หรือผู้สูงอายุในบ้านไม่ค่อยอยากไปตรวจสุขภาพ แม้ลูกหลานจะพยายามชักชวนก็ตาม ซึ่งเบื้องหลังการปฏิเสธอาจมีเหตุผลมากกว่าที่คิด

ทำไมผู้สูงอายุบางคนถึงไม่อยากไปตรวจสุขภาพ?

การทำความเข้าใจความรู้สึกและความกังวลของผู้สูงอายุ อาจช่วยให้ลูกหลานพูดคุยและชักชวนได้อย่างเหมาะสมมากขึ้น โดยเหตุผลที่พบได้ ได้แก่

• รู้สึกว่าตัวเองยังแข็งแรงดี: เมื่อไม่มีอาการผิดปกติ ผู้สูงอายุบางท่านอาจมองว่ายังไม่จำเป็นต้องตรวจสุขภาพ ทั้งที่ภาวะสุขภาพบางอย่างอาจไม่มีอาการชัดเจนในระยะแรก
• กังวลเกี่ยวกับผลตรวจ: ความกลัวว่าจะพบความผิดปกติหรือโรคที่ไม่คาดคิด อาจทำให้บางท่านเลือกที่จะหลีกเลี่ยงการตรวจ
• กังวลเรื่องการเดินทางและค่าใช้จ่าย: ข้อจำกัดด้านการเคลื่อนไหว ระยะทาง และค่าใช้จ่าย อาจเป็นอุปสรรคต่อการเข้ารับบริการ
• ไม่สะดวกหรือรู้สึกว่าใช้เวลานาน: การรอคิวและขั้นตอนต่าง ๆ อาจทำให้ผู้สูงอายุบางท่านไม่อยากเดินทางไปสถานพยาบาลบ่อยครั้ง

อะไรช่วยส่งเสริมให้ผู้สูงอายุใส่ใจสุขภาพมากขึ้น?

นอกจากการทำความเข้าใจเหตุผลที่ทำให้ผู้สูงอายุไม่อยากตรวจสุขภาพแล้ว การสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการดูแลตนเองก็มีความสำคัญเช่นกัน

• การมีกิจกรรมทางสังคม: การพบปะผู้คนและทำกิจกรรมร่วมกับผู้อื่น อาจช่วยส่งเสริมแรงจูงใจในการดูแลสุขภาพ
• การมีเป้าหมายในการใช้ชีวิต: การอยากมีสุขภาพที่ดีเพื่อทำกิจกรรมที่ชื่นชอบหรือใช้เวลากับครอบครัว อาจเป็นแรงผลักดันให้ใส่ใจสุขภาพมากขึ้น
• การได้รับกำลังใจจากครอบครัว: การพูดคุย รับฟังความกังวล และมีลูกหลานคอยช่วยเหลือ อาจทำให้ผู้สูงอายุรู้สึกมั่นใจและสบายใจในการเข้ารับการตรวจมากขึ้น

7 กลุ่มรายการตรวจสุขภาพที่ควรรู้สำหรับผู้สูงอายุ

การตรวจสุขภาพในวัยสูงอายุควรพิจารณาตามอายุ ประวัติสุขภาพ โรคประจำตัว ยาที่ใช้ และปัจจัยเสี่ยงของแต่ละบุคคล โดยกลุ่มรายการตรวจที่แพทย์อาจพิจารณา ได้แก่

1.การตรวจเลือดเบื้องต้น (Complete Blood Count: CBC)

ช่วยประเมินจำนวนและลักษณะของเม็ดเลือดแดง เม็ดเลือดขาว และเกล็ดเลือด เพื่อประกอบการประเมินภาวะสุขภาพ เช่น ภาวะโลหิตจางหรือความผิดปกติของเม็ดเลือดบางชนิด

2.การตรวจการทำงานของไต (Kidney Function)

ประเมินการทำงานของไตผ่านค่าต่าง ๆ เช่น Creatinine และ eGFR รวมถึงการตรวจปัสสาวะตามความเหมาะสม โดยเฉพาะในผู้ที่มีโรคเบาหวาน ความดันโลหิตสูง หรือปัจจัยเสี่ยงต่อโรคไต

3.การตรวจการทำงานของตับ (Liver Function)

ตรวจประเมินค่าทางห้องปฏิบัติการที่เกี่ยวข้องกับตับ เช่น AST, ALT และ Bilirubin เพื่อช่วยประเมินความผิดปกติที่อาจเกี่ยวข้องกับตับ โดยแพทย์จะพิจารณาตามประวัติสุขภาพและความเสี่ยง

4.การตรวจระดับไขมันในเลือด (Lipid Profile)

ประเมินระดับคอเลสเตอรอลรวม ไตรกลีเซอไรด์ HDL และ LDL ซึ่งเป็นข้อมูลสำคัญในการประเมินความเสี่ยงต่อโรคหัวใจและหลอดเลือดร่วมกับปัจจัยอื่น ๆ

5.การตรวจระดับน้ำตาลในเลือด (Diabetes Screening)

ตรวจระดับน้ำตาลในเลือดหรือ HbA1c ตามความเหมาะสม เพื่อช่วยคัดกรองและติดตามภาวะเบาหวาน โดยเฉพาะผู้ที่มีน้ำหนักเกินหรือมีประวัติครอบครัวเป็นโรคเบาหวาน

6.การตรวจสารบ่งชี้ความเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือด (Cardiovascular Risk Markers)

แพทย์อาจพิจารณาตรวจเพิ่มเติม เช่น Lipoprotein(a) หรือ hs-CRP ในบางกรณี เพื่อใช้เป็นข้อมูลประกอบการประเมินความเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือด ทั้งนี้ การตรวจดังกล่าวไม่จำเป็นสำหรับผู้สูงอายุทุกคน และไม่สามารถใช้วินิจฉัยโรคหัวใจได้เพียงอย่างเดียว

7.การตรวจคัดกรองมะเร็งตามความเสี่ยง (Cancer Screening)

การคัดกรองมะเร็งควรเลือกวิธีที่มีหลักฐานสนับสนุนตามช่วงอายุ เพศ ประวัติครอบครัว และปัจจัยเสี่ยง เช่น การตรวจคัดกรองมะเร็งลำไส้ใหญ่หรือมะเร็งเต้านมในผู้ที่เหมาะสม

สำหรับการตรวจสารบ่งชี้มะเร็งในเลือด (Tumor Markers) เช่น CEA, AFP, CA 15-3 หรือ PSA มีข้อจำกัดในการแปลผล และไม่เหมาะสำหรับใช้คัดกรองมะเร็งทุกชนิดในประชากรทั่วไป จึงควรปรึกษาแพทย์ก่อนเลือกตรวจ

ชวนผู้สูงอายุไปตรวจสุขภาพอย่างไร ให้รู้สึกสบายใจมากขึ้น?

แทนที่จะชวนด้วยคำว่า “ไปตรวจหาโรคกันเถอะ” ลองเปลี่ยนเป็น “ไปเช็กสุขภาพกันนะ จะได้รู้ว่าควรดูแลร่างกายด้านไหนเพิ่มเติม”

การใช้คำพูดที่แสดงถึงความห่วงใย ไม่กดดัน และเปิดโอกาสให้ผู้สูงอายุได้แสดงความคิดเห็น อาจช่วยลดความกังวลเกี่ยวกับการตรวจสุขภาพได้

นอกจากนี้ ลูกหลานอาจช่วยนัดหมายล่วงหน้า จัดเตรียมการเดินทาง หรืออาสาไปเป็นเพื่อน เพื่อให้การตรวจสุขภาพเป็นเรื่องสะดวกและสบายใจมากขึ้น

เพราะการดูแลสุขภาพของคนที่เรารัก ไม่ได้เริ่มต้นเพียงวันที่มีอาการเจ็บป่วย แต่เริ่มได้จากความใส่ใจ ความเข้าใจ และการวางแผนดูแลสุขภาพอย่างเหมาะสมในทุกช่วงวัย

หมายเหตุ: รายการตรวจและความถี่ในการตรวจสุขภาพควรพิจารณาตามความเหมาะสมของแต่ละบุคคล โดยปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินความจำเป็นก่อนเข้ารับบริการ

เอกสารอ้างอิง

Pengpid, S., Peltzer, K., Hajek, A., Gyasi, R. M., & Anantanasuwong, D. (2025). Correlates of annual health check-up among community-dwelling persons 60 years and older: Longitudinal national evidence from the health, aging, and retirement in Thailand study, 2015–2022. Preventive Medicine Reports, 59, 103247.https://doi.org/10.1016/j.pmedr.2025.103247